Halep’e giderken, Öncüpınar’daki görevlilere yoğunluğu sordum.
“Geçtiğimiz haftaya nazaran üç katına çıktı diyebiliriz”
dedi huduttaki polisimiz. Asıl yoğunluğun ise Cilvegözü’nde olduğunu söyledi. Haberlerden görmüşsünüzdür. İhtilalin gerçekleştiği ve Beşşar Esed’in düştüğünü duyan
Suriyeliler de yollara düşmeye başlamıştı.
Gidiyorlar evet. Evvelki akşamki yatsı namazında Kayaşehir Camii’nde saflar azalmıştı mesela. Kayaşehir Camii’ne kendi ortamızda
“Mescid-i Nebevî gibi”
diyoruz. Zira 72 milletten Müslüman namaza gelir. İhtilal kutlamaları da bir hafta boyunca caminin avlusunda yapıldı zati. Lakin yatsı namazında
eski yoğunluğu
göremedim. Saf sayısı düşmüştü. Cemaatten birkaç bireye sordum, onların da dikkatini çekmiş. Hatta gelip helalleşenler de olmuş. Bir amcamız,
“Evladım, çoluk çocuk mescitlerimizi dolduruyorlardı. Cemaatimiz gücenmesin fakat bizde bu türlü devamlılık yok. Meskenlerine, yurtlarına kavuşacaklar. Selametle gitsinler. Eksikliklerini hissedeceğiz”
dedi.
Evet, evet gidiyorlar. Kimimize nazaran mültecilerdi, kimimize nazaran sığınmacı, kimine nazaran de “Suriyeli” onlar. Lakin
Ensar olduğunun farkında olanlara konuktular.
Şunu kayıtlara geçirelim; Bir celladın elinden kaçıp topraklarımıza sığınan bu beşerler,
onursuzca geri gönderilmek istendiler.
Seçim gereci yapıldılar. Siyasi varlık sebebi oldular. İktidar olmanın yolu
Suriye halkına düşman olmaktan
geçirildi. Esed’e teslim edileceklerdi. Neyse ki kol kanat gerenleri fazlaydı. Neyse ki, sandığa bir gün kala çıktığı canlı yayında gelen soruya,
“Suriye’deki savaştan kaçıp gelenleri kapıya koyamayız. Bir defa İslami ve insani değil”
yanıtını veren bir Cumhurbaşkanına sahibiz. Şu da var; Erdoğan bir milim taviz vermediği için de
muhalefet direkt ya da dolaylı yoldan diktatör Esed’in siyasetlerine hizmet ediyordu.
Şimdi gidiyorlar.
Peki bu yolun seyahati nasıl olmalı?
Halep dönüşü müşahedelerimi soran Gaziantep Büyükşehir Belediye Lideri Fatma Şahin Hanım,
“Biz ayrıntılı bir rapor hazırladık ve çalışmalara da başladık”
dedi.
Raporu kendisinden istedim. Yalnızca başlığı bile kâfi:
“Gönüllü ve onurlu geri dönüşü teşvik kapsamında yapılabilecek çalışmalar.”
Gaziantep ki Suriye iç savaşının yükünü Kilis ile en fazla omuzlayan kentimiz. Haliyle
Antep’teki Suriyelilerin yüzde 70’i Halep’ten gelmişti.
Olağandı aslında. Bir vakitler Antep de Kilis de Halep’in kasabalarıydı ve haliyle
ayrı-gayrının olmadığı yılların vefası
sergilendi. İki kentin ortası, merkezden merkeze 127 kilometre. Yani
Halep, Antep’e Şanlıurfa ve Osmaniye’den daha yakın.
Bu durumda
evlere dönüşün, onurlu gidişin nizamı de Gaziantep’te kurulacaktır.
Fatma Hanım’ın hazırlattığı raporda “gönüllü ve onurlu geri dönüş” şöyle tanım ediliyor:
“Bir topluluğun kendi isteğiyle, onurlarını koruyarak ve sürdürülebilir bir ömür beklentisiyle eski yurtlarına dönmesidir.”
Peki
nasıl olacak bu sürdürülebilir hayat belirtisi
? 13 yıldır görünmeyen ve aslında hiç bilinemeyen savaşın yorduğu, hırpaladığı ve büyük bir kısmı yıkılmış Halep orada. Bu nedenle de onurlu gidiş için öncelikle
yeniden inşa sürecine başlanmalı
. Altyapı ve üstyapı çalışmaları, eğitim ve sıhhat hizmetlerinin geliştirilmesi, ticari faaliyetlerin canlandırılması, tarım ve hayvancılığın teşvik edilmesi geri dönüş sürecinin temel taşlarını oluşturuyor.
Bunların yanı sıra gidişi kolaylaştıracak, teşvik edecek düzenlemeler de yapılmalı. Gaziantep Büyükşehir’in güzel çalışılmış raporundaki şu başlıklar değerli:
Geçici müdafaa altındaki yabancılar Türkiye’de kullandıkları konut eşyalarının (buzdolabı, koltuk grubu vb.) ülkelerine götürmeyi istemekte. Gidenler için ekstra bir maliyet oluşturmaması için eşyalarını götürmelerine imkan sağlanmalı.
Mevzuata nazaran ülkeden çıkışta bir kişi en fazla 10.000 dolar yahut 25000 TL para götürebilmekte. Bunun haricinde kalan para bankacılık sistemi üzerinden gönderilmek zorunda. Suriye’de mevcut durumda bir bankacılık sistemi olmadığından paralarını ve kendilerine ilişkin pahalı eşyalarını geçirebilecekleri bir sistemin oluşturulması elzem.
Türkiye de üretim yapan süreksiz müdafaa altındaki yabancıların ülkelerinde iş yeri açıp üretim yapabilmeleri için kendi makine ve teçhizatlarını götürmeleri kolaylaştırılabilir.
Türkiye de kullandıkları araçlarıyla dönmek isteyenlere araçları ile dönmelerine müsaade etmenin dönüşlere olumlu katkı sağlayacağı öngörülüyor. Bu manada ilgili kurumların koordine olması ve gerekli taşıt tescil süreçlerinin yapılması gerekiyor.
Gönüllü geri dönüş süreci bir sefer yapılıyor. İstekli geri dönüş yapan bir yabancının tekrar süreksiz müdafaa altına alınması mümkün değil. Bu nedenle umulanı bulamama tasası, geri dönüşler için bir direnç oluşturmakta ve mülteciler süreksiz muhafaza haklarından vazgeçmek istememekte. Tüm Suriyeliler için istekli geri dönüşü teşvik etmek hedefiyle ülkelerine tek seferlik, kısa periyodik giriş-çıkış hakkı verilmesi istekli geri dönüşleri olumlu biçimde tesirler.
Avrupa Birliği’nin fonladığı ve Kızılay tarafından uygulanan, Toplumsal Ahenk Yardımı (SUY) projesi ile 1.179.448 süreksiz muhafaza kapsamındaki sığınmacıya tertipli nakit yardımı yapılmaktadır. Bu yardımların ülkelerine dönenlere yapılması dönüşleri hızlandırabilir.
STK’ların, Suriyelilere yönelik Türkiye’de yaptıkları yardım faaliyetlerinin kısmen yahut büsbütün Suriye’de planlanacak bölgelere aktarılması, istekli geri dönüşlere katkı sağlayabilir.
Raporu 7 hususta özetleyebildim. Dileyen kurum ve kuruluş belediyeden talep edebilir. Bu ortada yeniden Gaziantep merkezli ve Türkiye’nin denetimi altındaki Suriye topraklarında çok büyük
hizmetleri ve çalışmaları olan Bülbülzade Vakfı’nın
da geri dönüşü destekleyici çalışmalara yönelik bir raporu var. Onu da okudum. Ayrıntılarına sonraki yazıda yer vermek istiyorum. Bülbülzade Vakfı’nın
Suriye deneyimi asla es geçilmemeli.
Benim teklifim ise şu;
Gaziantep Büyükşehir Belediyesi ile Halep Belediyesi kardeşliğini kurumsal olarak bir sefer daha ivedilikle tesis etmeli
ve Halep bir mühlet Antep ilişkili yönetilmeli.
Onurlu gidişin, kalıcı kardeşliğin yoluna sonraki yazıda devam edeceğim…
