Her yıl ocak ayının sonu gündemimize giren Oscar mükafatları, mart başındaki merasim ile konuşuluyor. Şenliklerin, ödül tertiplerinin tartışıldığı bir devirde aklımıza gelen soru şu: Türkiye’nin neden Oscar gibisi bir ödül tertibi yok?
Sorunun yanıtını aramaya başlarken, Oscar’ın şenliklerden farkını anlatmak gerekiyor. Sinema şenliklerinde heyetler vardır ve mükafatları bu şura belirler. Her yıl değişir. 5-10 şahıstan oluşur. Oscar ise dal mükafatları temelinde. Ve dalda olan, Akademi’ye üye herkesin oy hakkı vardır. Binlerce kişinin oyu mükafatları belirler.
İyi ya da makûs denecek bir durum yok. Her iki tertip da kendi üretim biçimleri ve tekniklerinin taltif sistemleri. Ticari sinemalar şenliklerde yer almaz, şenlik sinemaları de -genel olarak- dal ödüllerinde çok yer almaz. Haliyle iki farklı kategoriden bahsettiğimizi bilmemiz gerekiyor (son periyotta Oscar’da bağımsız sinemaların ve şenliklerde de uzunluk gösteren üretimlerin yer alması farklı bir tartışma konusu).
Türkiye’de kesim mükafatları dizi, reklam, televizyon alanlarında veriliyor. Gösterişli merasimler yapılıyor. Lakin sinema dal mükafatları bu üslup tertiplerde alt kol olarak yer alıyor. Halbuki metoduna münhasır alan olan sinemanın ödül tertibi da o denli olmalı. Bağımsız sinema kesim mükafatları verilmeli.
Daha evvel birkaç denendi lakin devamı gelmedi. Kesim bileşenlerinin bir ortaya gelememesi temel sıkıntı sanırım. Ve elbette en kıymetli münasebet, Oscar mükafatlarını belirleyen Kaliforniya merkezli Sinema Sanatları ve Bilimleri Akademisi (Academy of Motion Picture Arts and Sciences) gibisi bir oluşumun olmaması. Çünkü bütün kesimi temsil edecek çatı bir kuruluş lazım. Meslek birlikleri, sendikalar, dernekler, vs bunun altında yer alır. Bir çeşit konfederasyon…
Bu kurumsal yapı “kuruldu” biçiminde olacak değil. Gelenek gerekli. Dalın buna hazır olması lazım. Devlet dayanaklı lakin özerk bir yapıya muhtaçlık var. Bu türlü olduğu takdirde bölüme yeni bir heyecan geleceğine emin olabilir.
Her sorunda olduğu üzere burada da önemli niyetin yanında orta ve uzun vadede planlamalar ile sabır gerekiyor. Kurumların takviyesi her ne olursa olsun aksamamalı. İstikrar çok kıymetli. Gelenek haline geldikten sonra aslında kimsenin vazgeçemeyeceği bir ortam oluşacak.
Oscar tertibini oluşturan üyeler oyuncular, direktörler, manzara direktörleri, sanat direktörleri, kurgucular, müzisyenler, üretimciler ve daha birçok başlıktaki birlik temsilcilerinden oluşur. Akademi’ye üye olmak için davet alma kuralı vardır. Yıldan yıla büyüyen yapı, bir yerden sonra bizatihi var olur. Oscar Akademi’sinin 10 bini aşkın üyeye ulaşması bunun göstergesi. Başlangıçta yalnızca ABD’deki sinemacılar kabul alırken, artık dünyanın dört bir tarafından üyelik mümkün.
Ödül sistemi kurulduğunda dijital mecraların varlığı da ihmal edilmemeli… Ödüllendirmeler dijital ve dijital olmayan formunda yapılmalı. Hatta amatör üretimler da taltif edilmeli.
Böyle bir tertibin kısa vadede bölümü hareketlendireceğini varsayım etmek sıkıntı değil. Orta ve uzun vadede ise Türk sinema ve dizi bölümünün bölgesel ve global tesirini perçinleyecektir. Zati mevcut olan dizi ihraç gücüne bir de böylesi bir tertip eklenirse, dünyada Oscar nasıl bir heyecanla bekleniyorsa Türkiye’nin Oscarları da o denli beklenecektir.
